In 70 tot 90% van de bakvormen zit PFAS. Ook in die van jou?

Je koekenpan heb je vervangen. Bewust, want je las over PFAS en dacht: dat spul wil ik niet in mijn eten. Goed bezig. Alleen ligt er in je onderste keukenkast waarschijnlijk nog een stapel bakvormen waar je nooit over hebt nagedacht. Dezelfde zwarte laag, dezelfde chemie, alleen dan met een cake erin.

Wat PFAS is en waarom het niet meer weggaat

PFAS is geen enkele stof maar een familie van duizenden. Ze hebben allemaal een sterke koolstof-fluorverbinding, en juist die verbinding maakt ze zo aantrekkelijk voor fabrikanten: water glijdt eraf, vet hecht niet, hitte deert ze niet. Handig voor een bakvorm. Minder handig voor de wereld, want diezelfde verbinding breekt in de natuur nauwelijks af. Vandaar de bijnaam forever chemicals.

PFOA, misschien wel de bekendste, is in de EU inmiddels verboden. Maar een verbod op een enkele stof is niet hetzelfde als een verbod op de hele familie. Er zijn genoeg neefjes en nichtjes overgebleven die nog gewoon in productie zijn.

Waarom juist bakvormen zo vaak PFAS bevatten

Bij een pan let je op merk, materiaal en prijs. Bij een bakvorm let je op: past hij in mijn oven. Dat is precies waar het misgaat. Bakvormen zijn een categorie waar bijna nooit over gecommuniceerd wordt, dus fabrikanten grijpen naar de goedkoopste antiaanbaklaag die er is. En dat is al decennia een fluorcoating.

Wij zijn ons eigen assortiment al jaren geleden gaan doorlichten op PFAS. Toen we dezelfde bril op de bakwereld zetten, schrokken we oprecht.

70 tot 90 procent, en dat is geen typefout

Uit ons eigen marktonderzoek naar aluminium bakvormen komt een percentage van 70 tot 90 procent met PFAS, PTFE, PFOA of Teflon in de coating. Zeven tot negen op de tien. Dat is niet een uitschieter aan de onderkant van de markt, dat is gewoon de markt.

En het gekke is: bijna niemand weet het. Op de verpakking staat "antiaanbak" en daar houdt de informatie op. Dezelfde stilte die we eerder bij pannen zagen, waar we eerder al over schreven toen we PFAS in je pan en je regenjas naast elkaar legden.

De namen waar je op moet letten

Fabrikanten zijn creatief met woorden. Deze termen betekenen in de praktijk allemaal ongeveer hetzelfde:

• PTFE, de technische naam. Is zelf een PFAS.
• Teflon, een merknaam voor PTFE. Klinkt vertrouwd, is het niet.
• PFOA, vroeger gebruikt bij de productie, in de EU verboden. Staat er soms nog als geruststelling bij: "PFOA vrij". Dat zegt niets over de rest.
• Fluorpolymeer of fluorcoating, hetzelfde verhaal in nettere woorden.
• "Antiaanbak" zonder verdere uitleg. Als een merk trots is op zijn coating, noemt het die bij naam. Doet het dat niet, dan weet je genoeg.

Zo check je in vijf minuten wat er in je kast ligt

1. Haal alles eruit. Ja, ook die muffinvorm van je schoonmoeder.
2. Kijk of er nog een sticker, doosje of handleiding bij zit. Zoek de coating-naam.
3. Geen info? Zoek het merk plus het woord PFAS online. Een merk dat PFAS vrij is, schreeuwt dat van de daken.
4. Twijfel je nog? Kijk naar de laag zelf. Diep zwart, glimmend, zacht aanvoelend en makkelijk te bekrassen wijst richting een fluorcoating.
5. Leg alles wat je niet kunt herleiden apart. Dat is je vervanglijst.

Wat er gebeurt als je vorm te heet wordt

Een fluorcoating is stabiel zolang je binnen de lijntjes blijft. Ga je eroverheen, bijvoorbeeld met een lege vorm die staat voor te verwarmen of een grill die veel heter wordt dan je denkt, dan begint het materiaal af te breken en komen er dampen vrij. Vogelbezitters kennen dit verhaal al: parkieten overleven het niet.

Bij bakken zit je meestal onder die grens. Maar "meestal" is een raar woord als het over je eten gaat.

Krassen maken het probleem groter

Elke kras is een plek waar de coating niet meer heel is. Bij een taartvorm gebeurt dat sneller dan je denkt, want je snijdt erin, je wrikt met een mes langs de rand, je stapelt de vormen op elkaar in de kast. We schreven al eerder over waarom metaal en een antiaanbaklaag geen vrienden zijn, en voor bakvormen geldt dat dubbel.

En je bakpapier dan?

Goede vraag, en het antwoord is minder eng dan je verwacht. Klassiek bakpapier heeft meestal een siliconenlaag en geen PFAS. Bij vetvrij papier, wegwerpverpakkingen en sommige airfryer-liners ligt dat anders. Daar duiken fluorverbindingen wel op. Kort gezegd: je bakvorm is het grotere probleem, je bakpapier het kleinere. Maar allebei het checken waard.

Wat een PFAS vrije bakvorm dan wel is

Een echte PFAS vrije vorm heeft een coating op basis van silica, ook wel keramische coating genoemd. Die laag is hard in plaats van zacht, dus hij krast minder snel, en er zit geen fluor in. Wij noemen die van ons Greenshield, en het is exact dezelfde coating die op onze PFAS vrije pannen zit. Hij is ongeveer 2,5 keer zo duurzaam als het gemiddelde antiaanbaklaagje dat je op bakvormen tegenkomt.

Eerlijk erbij: keramisch betekent niet dat je vorm van massief keramiek is. Het is een coating op metaal. Wie beweert dat het onverwoestbaar is, verkoopt je een verhaal. Wat het wel is: hard, fluorvrij en een stuk beter bestand tegen dagelijks gebruik. Wat er precies in zo'n laag zit, hebben we uitgeplozen in het stuk over onze keramische antiaanbaklaag.

Waarom wij bij de pan begonnen en nu pas bij de oven

Onze pannen zijn al langer PFAS vrij. Logisch, want daar begint de meeste hitte en daar staat de meeste tijd. Maar we kregen steeds vaker dezelfde vraag binnen via de mail, via Instagram, via de klantenservice: hebben jullie ook bakvormen? Wanneer komt er een ovenset? Iemand schreef letterlijk dat hij zijn hele keuken van Cook & Pan wilde.

Dat konden we moeilijk negeren. Dus hebben we het gevraagd aan onze beste klanten, maandenlang onderzoek gedaan, en toen pas gebouwd.

Gealuminiseerd staal, en waarom dat uitmaakt

De meeste bakvormen zijn dun blik. Je pakt ze op en ze buigen al door, en in de oven vertaalt dat zich in ongelijke hitte: de randen zijn klaar terwijl het midden nog deeg is. Onze PFAS vrije bakset van Cook & Pan is daarom van gealuminiseerd staal. Dikker, zwaarder, en het buigt niet weg zodra je er een cake in giet.

In de set zitten een ronde cakevorm, een diepe ovenschaal, een bakplaat, een broodbakvorm, een muffinvorm met zes cups, een RVS koelrek en drie vilten beschermers zodat alles stapelbaar op elkaar past. In Go Ivory en Taupe of Mind, dezelfde kleuren als de pannen die misschien al in je kast staan.

Zo bouw je je bakkast stap voor stap om

Alles in een keer weggooien hoeft niet, en is ook zonde. Werk van veel naar weinig gebruik:

• Begin bij de bakplaat. Die gebruik je het vaakst en die krijgt de meeste hitte.
• Daarna de cakevorm en de broodbakvorm, want daar zit je baksel het langst in.
• Dan de muffinvorm, waar je met papieren cupjes trouwens al een deel van het contact wegneemt.
• Vormen die je een keer per jaar met kerst pakt: die mogen achteraan.
• Gooi oude vormen niet zomaar bij het restafval. Metaal hoort bij het metaal, en de milieustraat weet er raad mee.

Veelgestelde vragen over PFAS in bakvormen

Is aluminium op zich schadelijk?

Aluminium is niet hetzelfde als PFAS. Bij gealuminiseerd staal komt je eten sowieso niet in contact met het metaal, want daar zit de keramische coating tussen.

Zijn siliconen bakvormen dan de oplossing?

Ze bevatten geen PFAS, dat klopt. Maar ze bakken slap, staan wiebelig op je ovenrooster en zijn lastig echt schoon te krijgen. Geen PFAS is niet automatisch goed bakgereedschap.

Hoe weet ik zeker dat een merk PFAS vrij is?

Als het er niet met zoveel woorden staat, ga er dan van uit dat het er wel in zit. Merken die het geregeld hebben, zetten het op de verpakking, op de productpagina en op de website.